سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

251

طب در دوره صفويه ( فارسى )

لوله‌اى كه قطر آن گوناگونى داشت به داخل رحم مىريزند ما اينك مىدانيم كه اين نظريه كاملا درست بوده و قطر اويه منى بين 2 / 1 2 تا 7 ميليمتر متغير است . آن‌ها تصور مىكردند كه تخمدان‌هاى زن به وسيله دو عضله ( يعنى يك عضله براى هر كدام ) در محل خود نگاه داشته مىشوند درحالىكه خايه‌هاى مرد هر كدام به وسيله دو عضله در داخل كيسه نگاه داشته مىشوند . و اين اختلاف به خاطر اختلاف محل قرار گرفتنشان دانسته مىشد و معتقد بودند كه تخمدان‌ها به علت آن كه در داخل حفره نشيمنگاه قرار دارند به مراقبت كمترى احتياج دارند . يك چنين تعاريفى چندان واضح و مشخص‌كننده نمىباشند به علاوه بايد توجه داشت كه اطلاعات ما از نشيمنگاه در حال حاضر نيز خالى از ابهامات و نكات كشف نشده فراوان نيست به علاوه ما مىبينيم كه در جوار توضيحاتى از اين قبيل در كتاب تشريح منصورى نيز تصاوير متعددى از كالبدشكافى انسان نيز آمده است . در يكى از اين تصاوير كه زن حامله‌اى را نشان مىدهد و ظاهرا بايد اندام‌هاى توليد مثل به وضوح بيشترى ترسيم گرديده باشند « 13 » درحالىكه اين‌چنين نيست در يك كتاب خطى متعلق به كتابخانه Old Indian Office در لندن و در كتاب خطى ديگرى متعلق به كتابخانه College of Physicians لندن نيز تصاويرى از يك زن حامله وجود دارد كه متعلق به دو دوره مختلف مىباشند و با وجود اين شباهت فراوانى بينشان به چشم مىخورد . در هر دو تصوير زن‌ها از روبرو در حالى نشان داده شده‌اند كه زانوهايشان خم بوده و دست‌هايشان روى ران‌هايشان قرار دارد و بخش سر و گردن اختلافاتى جزئى باهم دارند درحالىكه نكات مشابه در آن‌ها به قدرى زياد است كه بدون ترديد مىتوان گفت هر دو تصوير كپيه‌اى از يك تصوير قديمىتر مىباشند بدون آن كه كوششى در جهت نشان دادن پيشرفت‌هاى كالبدشناسى در آن‌ها به عمل آمده باشد . بخش شكم و نشيمنگاه اين دو تصوير نيز مشابه هم است و اختلافاتى فوق العاده جزئى بينشان ديده مىشود . در هر دو شكل رحم به صورت يك عضو بيضى شكل كشيده شده است كه درست در وسط بدن و بالاى حفره نشيمنگاه قرار دارد به علاوه هر دو تصوير فاقد گردن رحم ، دهانه رحم ، اويه منى و تخمدان‌ها مىباشند . روده به صورت دو خط منحنى موازى رسم شده كه در يكى از تصاوير از پشت رحم عبور مىكند و در تصوير ديگر ظاهرا وارد رحم شده است ، در هر دو تصوير جدارهء رحم به صورت دولايه‌اى ترسيم گرديده و در داخل آن جنين قرار دارد منتها در يكى از تصاوير جنين معكوس و در ديگرى از سمت نشيمنگاه نشان داده شده است . در هيچ‌يك از دو تصوير زائده‌اى روى رحم ديده نمىشود . از نقطه‌نظر تشريحى اين تصاوير صحيح نبوده و منطبق با اطلاعاتى كه اطباى دورهء صفويه از حفره نشيمنگاه زن و موضع اندام‌هاى داخلى او داشتند نمىباشند به علاوه بايد

--> ( 13 ) - اين تصوير در كتاب تاريخ پزشكى ايران نوشته سيريل الگود ترجمه محسن جاويدان چاپ شده است ( مترجم )